Composition and Geographical Elements of Vascular Plants in Fujian Changting Tingjiang National Wetland Park

  • HUANG Lei ,
  • ZHANG Xiuhua ,
  • GUO Hua ,
  • DUAN Ping ,
  • GUO Shun , *
Expand

Received date: 2023-06-03

  Revised date: 2023-11-26

  Online published: 2024-01-04

Copyright

Copyright © 2024 Wetland Science. All rights reserved.

Abstract

From June to November 2022, using survey sample line and key investigation methods, the field surveys for vascular plants were conducted in Fujian Changting Tingjiang National Wetland Park. A list of vascular plants was established, and the composition and geographical elements of vascular plants were analyzed. The research results showed that, during the survey period, 114 families, 299 genera, and 424 species of vascular plants had been recorded in the wetland park. Among them, there were 15 families, 24 genera, and 32 species of pteridophytes, 5 families, 5 genera and 5 species of gymnosperms, 94 families, 270 genera, and 387 species of angiosperms. Poaceae, Asteraceae, Cyperaceae, and Fabaceae were dominant families, including 34 genera and 48 species, 22 genera and 33 species, 11 genera and 22 species, 15 genera and 20 species of vascular plants, respectively. Dominant genus was not obvious. The families and genera of vascular plants had both obvious tropical attributes and some temperate components. The phylogenetic richness and species differentiation of vascular plants were low, and the living environment of vascular plants was relatively simple.

Cite this article

HUANG Lei , ZHANG Xiuhua , GUO Hua , DUAN Ping , GUO Shun . Composition and Geographical Elements of Vascular Plants in Fujian Changting Tingjiang National Wetland Park[J]. Wetland Science, 2024 , 22(1) : 88 -97 . DOI: 10.13248/j.cnki.wetlandsci.2024.01.010

湿地是一种独特的、多功能性的过渡性生态系统[1-3]。湿地公园在维持生态系统平衡、保护物种多样性、调节湿地气候等方面发挥着重要作用[4-7]。调查不同尺度区域的维管植物资源和研究维管植物的区系,对生态系统中维管植物的保护和修复具有重要意义[8-12]
在福建省龙岩市有3座国家湿地公园,分别为福建长汀汀江国家湿地公园、福建漳平南洋国家湿地公园、福建武平中山河国家湿地公园。学者们已经对福建武平中山河国家湿地公园中的种子植物和蕨类植物开展了研究[13-14],但是,还未见有关福建长汀汀江国家湿地公园中植物多样性和植物区系研究的报道。
本研究以福建长汀汀江国家湿地公园中的维管植物为研究对象,开展了维管植物野外调查,建立了维管植物物种名录,分析了维管植物的区系,以期为该湿地公园中的植物资源保护和合理利用提供参考依据。

1 数据和方法

1.1 研究区

福建长汀汀江国家湿地公园(25°31′43″N至25°38′5″N,116°20′18″E至116°24′54″E)位于福建省龙岩市长汀县的中南部、武夷山南段,地势北高南低,地貌为典型的河谷盆地和丘陵地貌。该湿地公园的总面积为590.9 hm2,被划分为保育区、合理利用区、管理服务区和宣教展示区4个功能区[15](图1)。
1 福建长汀汀江国家湿地公园各功能区分布示意图

Sketch map of functional areas of Fujian Changting Tingjiang National Wetland Park

该区域的气候属中亚热带季风气候,年平均气温为18.3~21.5 ℃,年降水量为1 650~2 100 mm,年日照时数为1 971.1 h。

1.2 方 法

在福建长汀汀江国家湿地公园的保育区、合理利用区和宣教展示区,分别布设了3条、1条和4条调查样线,开展野外维管植物调查。每条调查样线的长度≥1 km。在宣教展示区,调查样线的间距≥100 m,调查样线宽度≥20 m。
。。。2022年6月至11月每月的28日至30日,采用调查样线方法,在保育区和合理利用区开展维管植物调查;采用重点普查方法,在宣教展示区开展维管植物调查。
调查时,记录维管植物的物种名称、数量、生存环境和分布情况。对未确定种类的维管植物,采集其标本,带回闽西职业技术学院实验室中进行种类鉴定。
参照植物智(http://www.iplant.cn/)、中国植物图像库(http://www.plantphoto.cn/)、中国湿地植物数据库(http://zgsdzw.com)等,鉴定维管植物的种类。分别依据Flora of China系统、文献[16]和APG IV系统[17],确定石松类和蕨类植物、裸子植物和被子植物的种类等。
依据文献[18]至文献[22],划分该湿地公园中维管植物的科、属分布区类型。
利用Sorense相似性系数和种系分化系数,比较福建长汀汀江国家湿地公园中维管植物与福建武平中山河国家湿地公园、广东乳源南水湖国家湿地公园、江西庐陵赣江国家湿地公园中维管植物群落的相似程度和维管植物区系的差异。

2 结果与分析

2.1 维管植物的组成和数量

调查期间,在福建长汀汀江国家湿地公园中,记录了114科299属424种维管植物(表1)。其中,有蕨类植物15科24属32种,有裸子植物5科5属5种,有被子植物94科270属387种。在被子植物中,有双子叶植物77科201属283种,有单子叶植物17科69属104种。
1 福建长汀汀江国家湿地公园中的维管植物物种名录

Species list of vascular plants in Fujian Changting Tingjiang National Wetland Park

科/物种名称 科/物种名称 科/物种名称
(一)石松科Lycopodiaceae (十四)蘋科Marsileaceae (二十八)荨麻科Urticaceae
1垂穗石松Palhinhaea cernua 30蘋Marsilea quadrifolia 57苎麻Boehmeria nivea
(二)木贼科 Equisetaceae (十五)槐叶蘋科Salviniaceae 58小叶冷水花Pilea microphylla
2笔管草Equisetum ramosissimum subsp. debile 31槐叶蘋Salvinia natans (二十九)蓼科Polygonaceae
(三)里白科Gleicheniaceae 32满江红Azolla pinnata subsp. asiatica 59火炭母Polygonum chinense
3芒萁Dicranopteris pedata (十六)银杏科Ginkgoaceae 60二歧蓼Polygonum dichotomum
(四)海金沙科Lygodiaceae 33银杏Ginkgo biloba 61光蓼Polygonum glabrum
4海金沙Lygodium japonicum (十七)松科Pinaceae 62水蓼Polygonum hydropiper
(五)碗蕨科Dennstaedtiaceae 34马尾松Pinus massoniana 63蚕茧草Polygonum japonicum
5粗毛鳞盖蕨Microlepia strigosa (十八)杉科Taxodiaceae 64柔茎蓼Polygonum kawagoeanum
6蕨Pteridium aquilinum var. latiusculum 35杉木Cunninghamia lanceolata 65酸模叶蓼Polygonum lapathifolium
(六)姬蕨科Hypolepidaceae (十九)柏科Cupressaceae 66杠板归Polygonum perfoliatum
7姬蕨Hypolepis punctata 36侧柏Platycladus orientalis 67丛枝蓼Polygonum posumbu
(七)鳞始蕨科Lindsaeaceae (二十)红豆杉科Taxaceae 68羊蹄Rumex japonicus
8团叶鳞始蕨Lindsaea orbiculata 37南方红豆杉Taxus wallichiana var. mairei (三十)苋科Amaranthaceae
9乌蕨Sphenomeris chinensis (二十一)三白草科Saururaceae 69土荆芥Dysphania ambrosioides
(八)凤尾蕨科Pteridaceae 38蕺菜Houttuynia cordata 70土牛膝Achyranthes aspera
10井栏凤尾蕨Pteris multifida (二十二)杨柳科Salicaceae 71喜旱莲子草Alternanthera philoxeroides
11半边旗Pteris semipinnata 39长梗柳Salix dunnii 72莲子草Alternanthera sessilis
12蜈蚣草Pteris vittata (二十三)杨梅科Myricaceae 73凹头苋Amaranthus blitum
13毛轴碎米蕨Cheilosoria chusana 40杨梅Myrica rubra 74刺苋Amaranthus spinosus
14碎米蕨Cheilosoria mysurensis (二十四)胡桃科Juglandaceae 75青葙Celosia argentea
15野雉尾金粉蕨Onychium japonicum 41枫杨Pterocarya stenoptera (三十一)石竹科Caryophyllaceae
16长尾铁线蕨Adiantum diaphanum (二十五)大麻科Cannabaceae 76簇生泉卷耳Cerastium fontanum subsp. vulgare
17扇叶铁线蕨Adiantum flabellulatum 42朴树Celtis sinensis 77鹅肠菜Myosoton aquaticum
(九)铁角蕨科Aspleniaceae 43山油麻Trema cannabina var. dielsiana 78漆姑草Sagina japonica
18倒挂铁角蕨Asplenium normale 44山黄麻Trema tomentosa 79雀舌草Stellaria alsine
19长叶铁角蕨Asplenium prolongatum 45葎草Humulus scandens 80繁缕Stellaria media
20狭翅铁角蕨Asplenium wrightii (二十六)川薹草科Podostemonaceae (三十二)商陆科Phytolaccaceae
(十)蹄盖蕨科Athyriaceae 46川薹草Cladopus chinensis 81商陆Phytolacca acinosa
21菜蕨Callipteris esculenta 47飞瀑草Cladopus nymanii (三十三)马齿苋科Portulacaceae
(十一)金星蕨科Thelypteridaceae 48川蔓藻Dalzellia sessilis 82马齿苋Portulaca oleracea
22渐尖毛蕨Cyclosorus acuminatus (二十七)桑科Moraceae (三十四)莲科Nelumbonaceae
23闽台毛蕨Cyclosorus jaculosus 49葡蟠Broussonetia kaempferi 83莲Nelumbo nucifera
(十二)乌毛蕨科Blechnaceae 50楮Broussonetia kazinoki (三十五)金鱼藻科Ceratophyllaceae
24乌毛蕨Blechnum orientale 51构树Broussonetia papyrifera 84金鱼藻Ceratophyllum demersum
25狗脊Woodwardia japonica 52台湾榕Ficus formosana (三十六)毛茛科Ranunculaceae
(十三)水龙骨科Polypodiaceae 53琴叶榕Ficus pandurata 85毛茛Ranunculus japonicus
26瓦韦Lepisorus thunbergianus 54薜荔Ficus pumila 86石龙芮Ranunculus sceleratus
27江南星蕨Microsorum fortunei 55鸡桑Morus australis (三十七)防己科Menispermaceae
28金鸡脚Phymatopteris hastata (二十八)荨麻科Urticaceae 87木防己Cocculus orbiculatus
29槲蕨Drynaria roosii 56序叶苎麻Boehmeria clidemioides var. diffusa 88金线吊乌龟Stephania cephalantha
(三十八)樟科Lauraceae (四十七)豆科Fabaceae (五十四)冬青科Aquifoliaceae
89樟Cinnamomum camphora 121黑荆Acacia mearnsii 156秤星树Ilex asprella
90天竺桂Cinnamomum japonicum 122合萌Aeschynomene indica 157毛冬青Ilex pubescens
91乌药Lindera aggregata 123合欢Albizia julibrissin (五十五)漆树科Anacardiaceae
92香叶树Lindera communis 124花生Arachis hypogaea 158南酸枣Choerospondias axillaris
(三十九)罂粟科Papaveraceae 125云实Caesalpinia decapetala 159盐麸木Rhus chinensis
93小花黄堇Corydalis racemosa 126香花崖豆藤Callerya dielsiana 160野漆Toxicodendron succedaneum
(四十)十字花科Brassicaceae 127亮叶崖豆藤Callerya nitida (五十六)鼠李科Rhamnaceae
94荠Capsella bursapastoris 128网脉崖豆藤Callerya reticulata 161枳椇Hovenia acerba
95弯曲碎米荠Cardamine flexuosa 129南岭黄檀Dalbergia balansae 162马甲子Paliurus ramosissimus
96碎米荠Cardamine hirsuta 130藤黄檀Dalbergia hancei 163雀梅藤Sageretia thea
97臭荠Coronopus didymus 131大豆Glycine max (五十七)葡萄科Vitaceae
98北美独行菜Lepidium virginicum 132鸡眼草Kummerowia striata 164乌蔹莓Cayratia japonica
99风花菜Rorippa globosa 133胡枝子Lespedeza bicolor 165地锦Euphorbia humifusa
100蔊菜Rorippa indica 134截叶铁扫帚Lespedeza cuneata (五十八)五列木科Pentaphylacaceae
(四十一)茅膏菜科Droseraceae 135美丽胡枝子Lespedeza formosa 166杨桐Adinandra millettii
101茅膏菜Drosera peltata 136光荚含羞草Mimosa bimucronata 167格药柃Eurya muricata
(四十二)景天科Crassulaceae 137葛Pueraria montana var. lobata (五十九)山茶科Theaceae
102珠芽景天Sedum bulbiferum 138葫芦茶Tadehagi triquetrum 168茶Camellia sinensis
(四十三)绣球花科Hydrangeaceae 139小巢菜Vicia hirsuta 169木荷Schima superba
103常山Dichroa febrifuga 140丁葵草Zornia diphylla (六十)锦葵科Malvaceae
(四十四)蕈树科Altingiaceae (四十八)酢浆草科Oxalidaceae 170田麻Corchoropsis crenata
104枫香树Liquidambar formosana 141酢浆草Oxalis corniculata 171甜麻Corchorus aestuans
(四十五)金缕梅科Hamamelidaceae (四十九)牻牛儿苗科Geraniaceae 172扁担杆Grewia biloba
105檵木Loropetalum chinense 142老鹳草Geranium wilfordii 173白毛椴Tilia endochrysea
106红花檵木Loropetalum chinense (五十)大戟科Euphorbiaceae 174椴树Tilia tuan
(四十六)蔷薇科Rosaceae 143铁苋菜Acalypha australis 175刺蒴麻Triumfetta rhomboidea
107龙芽草Agrimonia pilosa 144飞杨草Euphorbia hirta 176木芙蓉Hibiscus mutabilis
108桃Amygdalus persica 145野桐Mallotus tenuifolius 177木槿Hibiscus syriacus
109日本晚樱Cerasus serrulata var.
lannesiana
146油桐Vernicia fordii 178赛葵Malvastrum coromandelianum
110蛇莓Duchesnea indica 147木油树Vernicia montana 179白背黄花棯Sida rhombifolia
111枇杷Eriobotrya japonica 148乌桕Sapium sebiferum 180地桃花Urena lobata
112红叶石楠Photinia×fraseri (五十一)叶下珠科Phyllanthaceae 181梵天花Urena procumbens
113豆梨Pyrus calleryana 149重阳木Bischofia polycarpa (六十一)金丝桃科Hypericaceae
114石斑木Rhaphiolepis indica 150算盘子Glochidion puberum 182地耳草Hypericum japonicum
115小果蔷薇Rosa cymosa 151落萼叶下珠Phyllanthus flexuosus 183元宝草Hypericum sampsonii
116软条七蔷薇Rosa henryi 152叶下珠Phyllanthus urinaria (六十二)堇菜科Violaceae
117金樱子Rosa laevigata 153蜜甘草Phyllanthus ussuriensis 184堇菜Viola arcuata
118山莓Rubus corchorifolius (五十二)楝科Meliaceae 185紫花地丁Viola philippica
119蓬蘽Rubus hirsutus 154楝Melia azedarach (六十三)千屈菜科Lythraceae
120茅莓Rubus parvifolius (五十三)无患子科Sapindaceae 186节节菜Rotala indica
155无患子Sapindus saponaria 187圆叶节节菜Rotala rotundifolia
(六十四)沟繁缕科Elatinaceae (七十五)柿树科Ebenaceae (八十三)唇形科Lamiaceae
188三蕊沟繁缕Elatine triandra 218柿Diospyros kaki 251紫花香薷Elsholtzia argyi
(六十五)瑞香科Thymelaeaceae (七十六)山矾科Symplocaceae 252益母草Leonurus japonicus
189了哥王Wikstroemia indica 219白檀Symplocos paniculata 253石荠苎Mosla scabra
(六十六)胡颓子科Elaeagnaceae 220山矾Symplocos sumuntia 254野生紫苏Perilla frutescens var.
purpurascens
190胡颓子Elaeagnus pungens (七十七)安息香科Styracaceae 255韩信草Scutellaria indica
(六十七)桃金娘科Myrtaceae 221赤杨叶Alniphyllum fortunei 256水苏Stachys japonica
191岗松Baeckea frutescens (七十八)木樨科Oleaceae (八十四)母草科 Linderniaceae
192窿缘桉Eucalyptus exserta 222女贞Ligustrum lucidum 257长蒴母草Lindernia anagallis
193赤楠Syzygium buxifolium 223小蜡Ligustrum sinense 258母草Lindernia crustacea
194轮叶蒲桃Syzygium grijsii (七十九)玄参科Scrophulariaceae 259旱田草Lindernia ruellioides
(六十八)野牡丹科Melastomataceae 224白背枫Buddleja asiatica 260紫萼蝴蝶草Torenia violacea
195地菍Melastoma dodecandrum 225醉鱼草Buddleja lindleyana (八十五)紫草科Boraginaceae
196金锦香Osbeckia chinensis (八十)夹竹桃科Apocynaceae 261柔弱斑种草Bothriospermum
zeylanicum
(六十九)小二仙草科Haloragaceae 226络石Trachelospermum jasminoides 262小花琉璃草Cynoglossum lanceolatum
197小二仙草Gonocarpus micrantha (八十一)茜草科Rubiaceae 263附地菜Trigonotis peduncularis
198狐尾藻Myriophyllum verticillatum 227水团花Adina pilulifera (八十六)马鞭草科Verbenaceae
(七十)柳叶菜科Onagraceae 228猪殃殃Galium aparine var. tenerum 264马鞭草Verbena officinalis
199柳叶菜Epilobium hirsutum 229小叶猪殃殃Galium trifidum (八十七)茄科Solanaceae
200水龙Ludwigia adscendens 230栀子Gardenia jasminoides 265苦蘵 Physalis angulata
201草龙Ludwigia hyssopifolia 231金毛耳草Hedyotis chrysotricha 266白英Solanum lyratum
202毛草龙Ludwigia octovalvis 232伞房花耳草Hedyotis corymbosa 267龙葵Solanum nigrum
203丁香蓼Ludwigia prostrata 233白花蛇舌草Hedyotis diffusa 268黄果茄Solanum virginianum
(七十一)五加科Araliaceae 234玉叶金花Mussaenda pubescens 269番茄Lycopersicon esculentum
204白簕Eleutherococcus trifoliatus 235鸡屎藤Paederia scandens (八十八)通泉草科Mazaceae
(七十二)伞形科Apiaceae 236金剑草Rubia alata 270通泉草Mazus pumilus
205积雪草Centella asiatica (八十二)旋花科Convolvulaceae (八十九)车前科Plantaginaceae
206鸭儿芹Cryptotaenia japonica 237旋花Calystegia sepium 271阿拉伯婆婆纳Veronica persica
207红马蹄草Hydrocotyle nepalensis 238蕹菜Ipomoea aquatica 272婆婆纳Veronica polita
208天胡荽Hydrocotyle sibthorpioides 239番薯Ipomoea batatas 273水苦荬Veronica undulata
209破铜钱Hydrocotyle sibthorpioides var. batrachaum (八十三)唇形科Lamiaceae 274车前Plantago asiatica
210香菇草Hydrocotyle vulgaris 240紫珠Callicarpa bodinieri (九十)狸藻科Lentibulariaceae
211水芹Oenanthe javanica 241白棠子树Callicarpa dichotoma 275挖耳草Utricularia bifida
212线叶水芹Oenanthe linearis 242杜虹花Callicarpa formosana (九十一)爵床科Acanthaceae
213窃衣Torilis scabra 243臭牡丹Clerodendrum bungei 276狗肝菜Dicliptera chinensis
(七十三)杜鹃花科Ericaceae 244大青Clerodendrum cyrtophyllum 277水蓑衣Hygrophila salicifolia
214锦绣杜鹃Rhododendron pulchrum 245赪桐Clerodendrum japonicum 278爵床Justicia procumbens
215短尾越橘Vaccinium carlesii 246牡荆Vitex negundo var. cannabifolia (九十二)忍冬科 Caprifoliaceae
(七十四)报春花科Primulaceae 247筋骨草Ajuga ciliata 279白花败酱草Patrinia villosa
216泽珍珠菜Lysimachia candida 248广防风Anisomeles indica 280忍冬Lonicera japonica
217红根草Lysimachia fortunei 249风轮菜Clinopodium chinense (九十三)泡桐科Paulowniaceae
250细风轮菜Clinopodium gracile 281台湾泡桐Paulownia kawakamii
(九十四)五福花科Adoxaceae (九十八)眼子菜科Potamogetonaceae (一百零一)禾本科Poaceae
282接骨草Sambucus chinensis 321菹草Potamogeton crispus 360铺地黍Panicum repens
283南方荚蒾Viburnum fordiae 322眼子菜Potamogeton distinctus 361双穗雀稗Paspalum distichum
(九十五)葫芦科Cucurbitaceae 323尖叶眼子菜Potamogeton oxyphyllus 362长叶雀稗Paspalum longifolium
284丝瓜Luffa cylindrica (九十九)泽泻科Alismataceae 363圆果雀稗Paspalum scrobiculatum var. orbiculare
285马瓟儿Zehneria indica 324矮慈姑Sagittaria pygmaea 364雀稗Paspalum thunbergii
(九十六)桔梗科Campanulaceae 325慈姑Sagittaria trifolia var. sinensis 365狼尾草Pennisetum alopecuroides
286半边莲Lobelia chinensis (一百)水鳖科Hydrocharitaceae 366毛竹Phyllostachys edulis
287蓝花参Wahlenbergia marginata 326无尾水筛Blyxa aubertii 367早熟禾Poa annua
(九十七)菊科Asteraceae 327黑藻Hydrilla verticillata 368斑茅Saccharum arundinaceum
288藿香蓟Ageratum conyzoides 328水鳖Hydrocharis dubia 369河八王Saccharum narenga
289奇蒿Artemisia anomala 329苦草Vallisneria natans 370囊颖草Sacciolepis indica
290艾Artemisia argyi (一百零一)禾本科Poaceae 371棕叶狗尾草Setaria palmifolia
291茵陈蒿Artemisia capillaris 330看麦娘Alopecurus aequalis 372皱叶狗尾草Setaria plicata
292猪毛蒿Artemisia scoparia 331芦竹Arundo donax 373金色狗尾草Setaria pumila
293微糙三脉紫菀Aster ageratoides var. scaberulus 332荩草Arthraxon hispidus 374狗尾草Setaria viridis
294大狼耙草Bidens frondosa 333孝顺竹Bambusa multiplex 375鼠尾粟Sporobolus fertilis
295鬼针草Bidens pilosa 334绿竹Bambusa oldhamii 376中华结缕草Zoysia sinica
296白花鬼针草Bidens pilosa var. radiata 335薏苡Coix lacrymajobi 377结缕草Zoysia japonica
297狼杷草Bidens tripartita 336狗牙根Cynodon dactylon (一百零二)莎草科Cyperaceae
298石胡荽Centipeda minima 337龙爪茅Dactyloctenium aegyptium 378条穗薹草Carex nemostachys
299野菊Chrysanthemum indicum 338纤毛马唐Digitaria ciliaris 379风车草Cyperus alternifolius subsp.
flabelliformis
300蓟Cirsium japonicum 339止血马唐Digitaria ischaemum 380阿穆尔莎草Cyperus amuricus
301香丝草Conyza bonariensis 340海南马唐Digitaria setigera 381长尖莎草Cyperus cuspidatus
302小蓬草Conyza canadensis 341觿茅Dimeria ornithopoda 382畦畔莎草Cyperus haspan
303野茼蒿Crassocephalum crepidioides 342光头稗Echinochloa colona 383碎米莎草Cyperus iria
304鱼眼草Dichrocephala auriculata 343稗Echinochloa crusgalli 384具芒碎米莎草Cyperus microiria
305鳢肠Eclipta prostrata 344牛筋草Eleusine indica 385纸莎草Cyperus papyrus
306地胆草Elephantopus scaber 345鼠妇草Eragrostis atrovirens 386香附子Cyperus rotundus
307小一点红Emilia prenanthoidea 346知风草Eragrostis ferruginea 387砖子苗Mariscus sumatrensis
308一点红Emilia sonchifolia 347乱草Eragrostis japonica 388牛毛毡Eleocharis yokoscensis
309一年蓬Erigeron annuus 348画眉草Eragrostis pilosa 389夏飘拂草Fimbristylis aestivalis
310牛膝菊Galinsoga parviflora 349蜈蚣草Eremochloa ciliaris 390两歧飘拂草Fimbristylis dichotoma
311鼠麴草Gnaphalium affine 350金茅Eulalia speciosa 391水虱草Fimbristylis miliacea
312马兰Kalimeris indica 351白茅Imperata cylindrica 392黑莎草Gahnia tristis
313翅果菊Pterocypsela indica 352鸭嘴草Ischaemum aristatum var.
glaucum
393短叶水蜈蚣Kyllinga brevifolia
314多裂翅果菊Pterocypsela laciniata 353秕壳草Leersia sayanuka 394球穗扁莎Pycreus flavidus
315豨莶Siegesbeckia orientalis 354千金子Leptochloa chinensis 395萤蔺Schoenoplectus juncoides
316裸柱菊Soliva anthemifolia 355五节芒Miscanthus floridulus 396水毛花Schoenoplectus mucronatus
subsp. robustus
317千里光Senecio scandens 356芒Miscanthus sinensis 397水葱Schoenoplectus tabernaemontani
318裸柱菊Soliva anthemifolia 357类芦Neyraudia reynaudiana 398高秆珍珠茅Scleria terrestris
319苍耳Xanthium sibiricum 358求米草Oplismenus undulatifolius 399球柱草Bulbostylis barbata
320黄鹌菜Youngia japonica 359稻Oryza sativa
(一百零三)棕榈科Arecaceae (一百零七)鸭跖草科Commelinaceae (一百一十一)石蒜科Amaryllidaceae
400棕榈Trachycarpus fortunei 409饭包草Commelina benghalensis 418石蒜Lycoris radiata
(一百零四)天南星科Araceae 410鸭跖草Commelina communis 419藠头Allium chinense
401芋Colocasia esculenta 411裸花水竹叶Murdannia nudiflora (一百一十二)菝葜科Smilacaceae
402野芋Colocasia esculenta var.
antiquorum
412水竹叶Murdannia triquetra 420菝葜Smilax china
403海芋Alocasia odora (一百零八)雨久花科Pontederiaceae 421土茯苓Smilax glabra
404犁头尖Typhonium blumei 413凤眼莲Eichhornia crassipes (一百一十三)薯蓣科Dioscoreaceae
405大薸Pistia stratiotes 414鸭舌草Monochoria vaginalis 422黄独Dioscorea bulbifera
(一百零五)谷精草科Eriocaulaceae (一百零九)灯芯草科Juncaceae 423薯蓣Dioscorea polystachya
406谷精草Eriocaulon buergerianum 415灯芯草Juncus effusus (一百一十四)芭蕉科Musaceae
(一百零六)浮萍科Lemnaceae 416笄石菖Juncus prismatocarpus 424野蕉Musa balbisiana
407浮萍Lemna minor (一百一十)阿福花科Asphodelaceae
408紫萍Spirodela polyrrhiza 417萱草Hemerocallis fulva
在424种维管植物中,有37种乔木、72种灌木、3种竹类植物、18种藤本植物、172种多年生草本植物和122种一年或二年生草本植物,其分别占维管植物总物种数量的8.73%、16.98%、0.71%、4.24%、40.57%和28.77%。
在294种草本植物中,两歧飘拂草、石荠苎、结缕草、中华结缕草、狗牙根、双穗雀稗等草本植物占优势;中华结缕草是国家二级重点保护野生植物,在福建长汀汀江国家湿地公园中广泛分布。
在29科44属62种水生植物中,挺水植物、浮叶植物、漂浮植物和沉水植物的科数分别为15科、4科、5科和5科,其属数分别为26属、4属、6属和8属,其物种数量分别为41种、6种、6种和9种。福建长汀汀江国家湿地公园中的水生植物以莲、凤眼莲、鸭舌草、水竹叶、水葱、两歧飘拂草、双穗雀稗等草本植物为主,川苔草、川蔓藻和无尾水筛等沉水植物可以净化和修复富营养化水体,防止藻类生长[23]
在福建长汀汀江国家湿地公园中的114科维管植物中,没有含50种及以上的大科;有4 科为含20~49种物种的较大科,其分别为禾本科(34属48种)、菊科(22属33种)、莎草科(11属22种)和豆科(15属20种),4科的物种数量合计为123种;有5科为含10~19种物种的中型科,其分别为唇形科(6属17种)、蔷薇科(9属14种)、锦葵科(9属12种)、茜草科(8属10种)和蓼科(2属10种),5科的物种数量合计为63种;有61科为含2~9种物种的少种科,其物种数量合计为194种;有44科为单种科。禾本科、菊科、豆科、莎草科、唇形科、蔷薇科、锦葵科、茜草科和蓼科含10种及以上物种,为优势科,其合计的物种数量占总物种数量的43.87%。
在299属维管植物中,无含20种物种以上的特大属和含10~19种物种的大属,因此,福建长汀汀江国家湿地公园中的维管植物没有明显的优势属;只有蓼属(Persicaria)和莎草属(Cyperus)都含9种物种;有76属含2~4种物种,包括凤尾蕨属(Pteris)、胡枝子属 (Lespedeza)、油桐属(Vernicia)和马唐属(Digitaria)等,其物种数量合计为185种;有221属为单种属。

2.2 维管植物的地理成分

可以将福建长汀汀江国家湿地公园中的114科维管植物划分为12种分布区类型(表2)。其中,有46科属于世界分布科,其中,禾本科、茜草科、唇形科、蔷薇科、桑科、木樨科、金鱼藻科、槐叶蘋科和浮萍科等是世界分布的较大科[24];有45科属于热带分布科,其中以泛热带分布科所占比例(51.47%)最大,有5科属于热带亚洲和热带美洲间断分布科,有1科属于其他热带分布科;有17科属于温带分布科,其中,松科、杉科、柏科、杨柳科等北温带分布科占绝对优势,占温带分布科的94.12%,占总科数的25%;有3科东亚和北美洲间断分布科;有1科属于东亚分布科,为三白草科;只有银杏科属于中国特有科。
2 福建长汀汀江国家湿地公园中维管植物科和属的分布区类型

Distribution area types of vascular plant families and genera in Fujian Changting Tingjiang National Wetland Park

分布区类型 科数/科 所占比例/% 属数/属 所占比例/%
1 世界分布 46 50
2 泛热带分布 36 52.94 95 38.15
3 东亚(热带、亚热带)及热带南美间断 5 7.36 10 4.01
4 旧世界热带分布 1 1.47 23 9.24
5 热带亚洲至热带大洋洲分布 1 1.47 16 6.43
6 热带亚洲至热带非洲分布 1 1.47 5 2.01
7 热带亚洲分布 1 1.47 17 6.83
8 北温带分布 17 25.00 35 14.06
9 东亚和北美洲间断分布 3 4.41 10 4.02
10 旧世界温带分布 17 6.83
11 温带亚洲分布 2 0.80
12 地中海区、西亚至中亚分布 1 1.47 1 0.40
14 东亚分布 1 1.47 15 6.02
15 中国特有分布 1 1.47 3 1.20
福建长汀汀江国家湿地公园中维管植物科以泛热带分布科和北温带分布科为主,占77.94%,构成维管植物科的区系主体。维管植物科的热带性质具有显著优势,而且具有一些温带特征。该湿地公园的维管植物区系具有亚热带[25]的特点。
可以将福建长汀汀江国家湿地公园中的299属维管植物划分为14种分布区类型(见表2)。其中,有铁线蕨属(Adiantum)、酸模属(Rumex)、碎米荠属(Cardamine)、鬼针草属(Bidens)等54属为世界分布属,绝大多数为草本植物,具有较强的繁殖和适应能力,在该湿地公园内广泛分布,表明该湿地公园中维管植物的属具有广泛性;有166属为热带分布属,占除了世界分布属以外属数的66.67%,构属(Broussonetia)、山茶属(Camellia)和木荷属(Schima)物种等构成常绿阔叶林的主要植物群落,表明该湿地公园中维管植物的属具有明显的热带属性;有80属为温带分布属,占32.27%,表明该湿地公园中维管植物的属有一些温带成分;有3属为中国特有属,占福建省的中国特有属数量(37属[26])的8.11%。
福建长汀汀江国家湿地公园中维管植物属以泛热带分布属为主,其次是北温带分布属、旧世界热带分布属,表明该湿地公园中维管植物属的区系既有明显的热带属性,又有一些温带成分。

2.3 福建长汀汀江国家湿地公园与周边湿地公园中维管植物的比较

植物种水平上的相似性体现了各区系间的近代自然地理联系[27],也体现了物种的分布与其生存环境的关系密切[28]。为了更好地了解福建长汀汀江国家湿地公园中维管植物的区系特点,将该湿地公园与邻近的福建武平中山河国家湿地公园(24°51′26″N至25°8′23″N,116°0′5″E至116°6′38″E)、广东乳源南水湖国家湿地公园(24°39′45″N至24°58′57″N,113°8′1″E至113°12′30″E)、江西庐陵赣江国家湿地公园(24°29′N至29°11′N,113°30′E至113°40′7″E)中维管植物的科、属、种数量、相似和差异程度[13,29-30]进行比较,结果表明,其他3座湿地公园与福建长汀汀江国家湿地公园中维管植物的共有物种数量分别为256种、245种、219种,各湿地公园维管植物群落间的Sorense相似性系数分别为0.411、0.371和0.365,各湿地公园维管植物区系的种系分化系数分别为0.040、0.043、0.051和0.048(表3)。
3 4座国家湿地公园中维管植物的科、属、种数量、群落间的相似性系数值和种系分化系数值

The numbers of families, genera and species of vascular plants, the similarity coefficients between communities and the differentiation coefficients of species in 4 national wetland parks

国家湿地公园名称 科数/科 属数/属 种数/种 共有种数/种 种相性似系数 种系分化系数
福建长汀汀江国家湿地公园 114 299 424 0.040
福建武平中山河国家湿地公园 192 509 822 256 0.411 0.043
广东乳源南水湖国家湿地公园 158 536 897 245 0.371 0.051
江西庐陵赣江国家湿地公园 144 444 775 219 0.365 0.048
因各湿地公园中维管植物群落间的Sorense相似性系数都小于0.6,所以4座湿地公园中维管植物群落的相似性水平很低。
植物区系的种系分化系数是评定物种分化程度和物种丰富度的重要指标[14]。种系分化系数值越大,植物区系的分化程度越高,植物的生长环境越复杂[31]。福建长汀汀江国家湿地公园、福建武平中山河国家湿地公园、江西庐陵赣江国家湿地公园、广东乳源南水湖国家湿地公园中维管植物区系的分化程度依次增大,表明福建长汀汀江国家湿地公园中维管植物的种系分化程度最低,维管植物的生存环境相对简单,维管植物的区系丰富程度相对较低。

3 讨 论

在福建长汀汀江国家湿地公园中,有汀江及其支流28.5 km,还分布着沼泽、荷塘和稻田等湿地。在本研究中,记录的该湿地公园中114科299属424种维管植物分别占龙岩市维管植物科、属和种数量[32]的49.36%、34.01%和15.47%,分别占福建维管植物科、属和种数量[33]的45.10%、17.86%和8.06%,表明该湿地公园中维管植物的多样性水平较低。该湿地公园中汀江湿地的面积为466.8 hm2,受滥伐林木和坡地开荒等人类活动的影响,水土流失相对严重,部分江段存在无序采砂活动,河道的自然形态遭到破坏,水鸟和水生生物的栖息环境受到严重干扰,影响了汀江湿地的生物多样性。福建长汀汀江国家湿地公园中的维管植物以禾本科和菊科为优势科,少种科和单种科的科、属和种数量分别占92.10%、58.87%和55.89%,少种属和单种属的属和种数量分别占99.33%和95.75%,表明该湿地公园中维管植物的科和属结构简单、组成分散,种分化水平较低。
福建长汀汀江国家湿地公园中维管植物的科、属都具有典型的热带属性,属的分布区类型和地理位置都表现出植物进化和变异的情况,体现出一个地区的植物区系特征[34]。除了中亚分布以外,该湿地公园中维管植物属的分布区类型包括了其他14种分布区类型,这与闽西常绿阔叶林植物区系[35]和福建种子植物区系[15]一致,表明维管植物属的成分复杂。该湿地公园中维管植物表现出的显著热带属性,以及泛热带分布物种占主导地位的特点,这与纬度相近的3座湿地公园中维管植物的区系特征相似[36],也符合纬度低于30°N的中国植物区系热带成分占主导地位的结论[37]。该湿地公园中维管植物属的区系表现出从南亚热带向中亚热带过渡的特点,而且有一定的温带成分。
植物群落的相似性系数可以反映不同植物区系之间的亲密程度[14]。福建长汀汀江国家湿地公园与福建武平中山河国家湿地公园中维管植物群落的Sorense相似性系数相对最大,两座湿地公园中维管植物的种系分化系数值相近,这与二者都处于武夷山南端、地理位置相对最近有关。福建长汀汀江国家湿地公园与江西庐陵赣江国家湿地公园中维管植物群落的Sorense相似性系数相对最小,这与二者所处纬度、环境和地形、地貌差异较大相关。

4 结 论

2022年6月至11月期间,在福建长汀汀江国家湿地公园中,分布着114科299属424种维管植物。该湿地公园中维管植物的科和属的区系都既有明显的热带属性,又有一些温带成分;维管植物的区系丰富程度和种系分化程度都较低,维管植物的生存环境相对简单。
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
Outlines

/